maddenin özellikleri

Maddeleri Nasıl Niteleriz?
Dünyadaki canlı ve cansız bütün nesneler
maddedir. İnsanlar, hayvanlar, bitkiler, masa,
televizyon, oyuncak, taş, su, hava, ağaç birer
maddedir. Maddeleri duyu organlarımızla
algılarız
Renklerini görürüz,
seslerini duyarız, kokularını,
tatlarını alırız.
Maddeleri algılarken
niteleme yaparız. Maddeleri
nitelerken acı – tatlı, yumuşak –
sert gibi zıt anlamlı özellik çiftlerini kullanırız.
Yumuşak – Sert
Çizilmeye dayanıklı maddeler sert
maddelerdir. Örneğin, tebeşiri tırnağımızla
çok kolay çizebiliriz ancak çelik tavayı
çizemeyiz. Tebeşire kolayca şekil verebiliriz
ama çeliğe veremeyiz. Çelik, tebeşirden
daha serttir. Tebeşir çeliğe göre yumuşak,
pamuğa göre serttir.
Saydam – Opak
Maddeler ışığı geçirip geçirmeme
özelliklerine göre üç farklı şekilde
nitelendirilebilir.
 Saydam Maddeler:
Üzerine düşen ışığı tamamen geçiren
maddelerdir.Hava, su, cam, bazı plastikler ve giysi
poşeti saydam maddelere örnek verilebilir.
Saydam maddeler arkasında bulunan
maddeleri gösterir.
 Yarı Saydam Maddeler:
Üzerine düşen ışığın bir kısmını geçirip bir
kısmını geçirmeyen maddelerdir.Buzlu cam,
yağlı kağıt ve bazı plastikleri yarı saydam
maddelere örnek olarak verebiliriz.
 Opak (Saydam Olmayan) Maddeler:
Üzerine düşen ışığı geçirmeyen maddelerdir.
Tahta, altın, duvar, karton, demir, yün, kumaş
gibi maddeler ışığı geçirmez. Bu maddelere
opak maddeler denir.
Opak maddeler arkasında bulunan maddeleri
göstermez.
Parlak – Mat
Altın parlak, kumaş ise mattır. Çelik
kaşık parlak, tahta kaşık mattır. Ayna gibi
ışığı tam olarak yansıtan maddeleri parlak,
tam olarak
yansıtmayan
maddeleri mat
olarak
nitelendiririz.
Sağlam -
Kırılgan
Demir gibi
kolayca kırılamayan,
kopmayan maddeleri
sağlam olarak nitelendiririz.
Bir maddenin sert olması sağlam olduğunu
göstermez. ikisi de sert olduğu hâlde çelik kâse,
porselen kâseden daha sağlamdır. Porselen kâse
gibi dayanıklılığı az olan, kolayca kırılabilen
maddeleri kırılgan diye nitelendiririz.2
Esnek – Berk
Suda Islananlar -
Saçlarımızı toplamak için kullandığımız
saç lastikleri esnektir. Kırılmadan kolayca
bükülebilen maddelere esnek maddeler
deriz. Tahta çubuk gibi bükülemeyen
maddelere ise berk deriz. Berk maddeler
lastik, sünger gibi esnemez.
Pürüzlü – Pürüzsüz
Elimizi yüzeyinde kolayca
kaydırabildiğimiz maddeleri pürüzsüz
olarak nitelendiririz. Kayganlık özelliği az
olan maddeleri ise pürüzlü olarak
nitelendiririz. Masanın yüzeyi pürüzsüz,
halınınki ise pürüzlüdür.
Suda Batma – Suda Yüzme
Yapraklar suda yüzerken taş suyun
içinde batar. Maddelerin suda yüzmesi ya
da batması maddenin cinsine bağlıdır.
Tahtadan yapılan kocaman bir sal suda
yüzerken küçük bir çay kaşığı batar.
Suda Islanmayanlar
Havlu, peçete,
pamuklu bez gibi
maddeler suyu çeker.
Çelik, plastik gibi
maddeler suyu
çekmez.
Mıknatıs Tarafından Çekilme ve
Çekilmeme
Demir, nikel, kobalt ve çelik gibi maddeler
mıknatıs tarafından çekilirken; plastik,
cam, taş, tahta gibi maddeler mıknatıs tarafından
çekilmez.
Renk – Koku
Maddeler farklı
renklerde olabildiği
gibi aynı renkte de
olabilirler. Un, tuz,
şeker farklı maddeler
olmalarına rağmen beyaz renktedir. Hava,
su gibi maddelerin de renksiz olduklarını
söyleriz.3
Bir Maddeyi Birçok Şekilde
Niteleyebilir miyiz?
Yatak, koltuk gibi
eşyalarda yumuşak ve
Maddeleri nitelerken ve sınıflandırırken
anlaşmazlıklar yaşayabiliriz. Örneğin, cam
hem saydam hem de kırılgandır. Suda
batar, serttir, parlak ve pürüzsüzdür. Bu
nedenle maddeleri nitelerken ve
sınıflandırırken kesin sınırlar çizemeyiz.
Anlaşmazlıklarda ortaya çıkan farklı
düşünceleri tartışarak, akla ve bilime uygun
olarak değerlendirmeliyiz.
Atatürk de kurduğu çağdaş devletin ileriye,
yeniye, güzele ulaşmasını sağlamak için akıl ve
bilim kurallarıyla hareket etmiştir. Atatürk’e
göre bilime ve akılcılığa dayanan uygarlık yolu,
toplumlar için vazgeçilmez bir yoldur. “Benim
manevi mirasım bilim ve akıldır.” sözüyle
bilime ve akla verdiği önemi vurgulamıştır.
Fen – Teknoloji – Toplum – Çevre
Maddelerin Kullanım Alanları
Günlük yaşamımızda
kullandığımız eşya ve
aletler, kullanıldıkları
işlere uygun özelliklerde
yapılır. Örneğin, görmemizi kolaylaştıran
gözlük saydam bir madde olan camdan
yapılır. Masa, sandalye, dolap gibi ev
eşyaları sert ve sağlam madde olan tahta
ve çelikten yapılır.
esnek maddeler kullanılır.
Genellikle rahat etmemizi
sağlayan konforlu eşyalar yumuşak esnek
maddelerden yapılır. Alet ve makinelerin
kullanımında ise
sağlam ve sert
maddeler
kullanılır.
Maddeler Kullanım Alanlarına Göre
Nasıl Adlandırılır?
Madde, Cisim, Malzeme, Alet, Eşya
Maddeler kullanıldığı yere göre farklı
isimler alır ancak bazı durumlarda birinin
yerine öteki kullanılır. Örneğin, cetvel bir
eşyadır ama kullanım alanından dolayı alet
olarak da isimlendirilir. Aynı şekilde şapkayı
hem eşya hem de cisim olarak
isimlendiririz.
Bazen maddeleri
isimlendirirken
belirsizlikler olur. Böyle
durumlarda akılcılık ve
bilimsellik ilkelerine uygun hareket
etmeliyiz.
Madde: Çevremizde gördüğümüz
hemen her şey maddedir. Hava, su, toprak,
taş, kalem, silgi gibi boşlukta yer tutan ve
kütlesi olan varlıkları madde olarak
isimlendiririz. Cisim, malzeme, alet ve eşya
olarak adlandırdığımız her şey maddedir.4
CİSİM
Cisim: Maddenin şekil verilmiş hâline
cisim deriz. şekil verilebilme özelliklerinden
dolayı yalnızca katı maddeler cisim olabilir.
Tabloda ağaç ve çelikten yapılan cisimleri
inceleyiniz.
Madde Cisim
Kurşun kalem, masa, tahta
cisimlerdir. Örneğin, çekiç, makas,
tornavida, toplu iğne gibi cisimler birer
alettir.
Aşçı, marangoz, terzi, ayakkabıcı, çiftçi
gibi meslek grupları işlerini yaparken birçok
Ağaç
Çelik
cetvel, sandalye, kereste
Tencere, kaşık, çatal, bıçak,
tepsi, çaydanlık
alet kullanırlar.
Malzeme: Bir maddenin ya da cismin
oluşmasında kullanılan birçok
Eşya ve alet olan her şey aynı
zamanda birer cisimdir.
Eşya: Bir işimizde kullandığımız; evde,
okulda bulunan, çantamızda taşıdığımız
nesnelerdir. Giyecek, masa, sandalye,
dolap gibi cisimler birer eşyadır.
Eşyalar eskir ama uzun süre
dayanır.
Birkaç
kullanımdan
sonra atılmaz.
Alet: Maddelere şekil vermek, onlar
üzerinde bir iş yapmak için kullandığımız
maddeden biri
malzemedir. Örneğin,
ekmek yaparken
kullanılan su, un, maya,
tuz birer malzemedir.
Malzeme olan
maddeler eşyalar gibi uzun
süre dayanmaz. Kısa sürede biter ve yerine
yenisi alınır.
Kâğıt havlu malzemedir. Bitince
yenisini alırız.
Kumaş havlu ise
eşyadır. Uzun süre
kullanırız.
Aşağıdaki tabloyu inceleyerek öğrendiklerimizi pekiştirelim.
Varlık adı
zeytinyağı
bardak
çatal
fırın
kürek
kum
kiremit
Madde
Cisim
Eşya
Alet
Malzeme5
Katı Maddeler
Taş, tahta, hamur gibi maddeler katı
maddelerdir. Katılar akışkan değildir. Katı
maddeler düzgün olmasa da belli şekilleri
vardır. Katıların
şekilleri dışarıdan
bir etki olmadıkça
değişmez.
Sıvı Maddeler
Su, zeytinyağı, limonata gibi maddeler
sıvı maddelerdir. Sıvı maddeler akışkandır,
belirli şekilleri yoktur. Sıvılar konuldukları
kabın şeklini alır. Bu nedenle şekilleri
değişkendir.
Yukarıdaki resimde portakal suyu
sürahinin ve boşaltıldığı kadehle ve
bardağın şeklini almıştır.
Hangi Katılar Sıvılara Benzer Davranır?
Pirinç, mercimek, toz
şeker gibi katı maddeler
sıvılar gibi dolduruldukları
kabın şeklini alırlar. Aynı
zamanda böyle
küçük taneli katılar sıvılar gibi
akıcılık özelliği gösterir.
Resimdeki gibi paket
delindiğinde toz şeker tıpkı
bir sıvı gibi akar.
Küçük taneli katıların
sıvı gibi davranması
bunların sıvı olduğu
anlamına gelmez.
Mercimekler doldurduğumuz kabın şeklini
alıyor gibi görünse de her bir mercimeğin
belli şekli vardır. Başka bir kaba
doldurduğumuzda mercimek tanelerinin
şekli değişmez.
Ayrıca mercimek tanelerinin arasında da hava
vardır.
Gaz Maddeler
Soluk alıp verirken göğsümüzün ve
akciğerlerimizin genişlediğini ve bunun
akciğerlerimize havanın dolmasıyla
gerçekleştiğini biliyoruz. Hava, gaz
maddedir. Havayı göremeyiz, elimizle
tutamayız. Havanın rengi ve kokusu yoktur.
Soluk alırken vücudumuza giren oksijen,
soluk verirken dışarı attığımız karbondioksit
de havada bulunan gaz maddelerdir. Doğal gaz,
petrol gazı da gaz maddelerdendir.
Gaz maddeler bulundukları kabı
tamamen doldurur.
Boş bir su şişesinin içi hava ile
doludur. Sınıfımız ve odamız da hava
ile doludur. Bisiklet lastiğini şişirirken hava
lastiğin her yerine dolar. Lastik sadece bir taraftan
şişmez.
Gazların belirli bir şekli yoktur. Şişenin içine
dolarak şişenin şeklini alır. Tekerleği
şişirdiğimizde tekerleğin şeklini alır.
Gaz maddeler akışkandır. Balonu
şişirdiğimizde havayı balonun içine
doldururuz. Balonu herhangi bir ucundan
sıktığımızda içindeki hava diğer tarafa akar.
Gaz maddeler bulundukları ortamda
hızla yayılır.
Balonun ağzını gevşettiğimizde içindeki
hava hızla dışarı çıkar, ortama yayılır.
Buharlaşan kolonyanın ya da parfümün
Gazlar çok küçük gözeneklerden
kaçabilir. Şişirdiğimiz bir balonu toplu iğne
ile deldiğimizde içindeki hava hızla dışarı
çıkar. Bunu yüzümüze çarpan rüzgârdan
ve balonun küçülmesinden anlarız.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s